26 Ekim 2011 Çarşamba

Finansal Türev Araçlar



Değeri başka bir finansal varlığın veya malın değerine doğrudan bağlı olan finansal araçlar türev araç olarak adlandırılmaktadır. Bu tip ürünlerin 3 tip kullanım amacı bulunmaktadır.

Ø  Korunma
Ø  Spekülasyon
Ø  Arbitraj


Korunma amaçlı işlemler, mevcut veya gelecekte oluşabilecek risklerin azaltılması veya giderilmesi amacıyla yapılmış olan işlemlerdir. Yatırımcı spot piyasada aldığı pozisyonun tersi pozisyonu vadeli işlem piyasasında almaktadır . Dolayısıyla bir piyasadaki kaybını diğer piyasadaki kazancı ile dengelemeyi amaçlamaktadir. Bu korunma sayesinde arz ve talepten kaynaklanan fiyat belirsizliğinin maliyeti azaltılmış olmaktadır.

Spekülasyon amaçlı işlemlerde, yatırımcı  sözleşmeleri fiyat hareketlerinden kar elde etmek amacıyla risk almak suretiyle sözleşme alıp satar. Türev piyasalar yatırımcıya spot piyasalar göre daha fazla kaldıraç imkanı sağlayarak birim kapitali ile daha büyük risk ve getiri potansiyeli almasını sağlar. Örneğin, spot piyasada 1 miyonluk bir yatırım ile ancak bir milyonluk bir risk alınabilirken, türev piyasalarında 1 milyonlu bir yatırım ile 10 milyonluk risk almak mümkündür.

Arbitraj işlemleri, her hangi bir risk alınmaksızın, fiyat veya faiz hadlerinde oluşan dengesizliklerden faydalanmak suretiyle farklı sözleşmelerin ve işlemlerin eşanlı olarak yapılması suretiyle her türlü şartta belirli bir karın garanti edildiği işlemlerdir.
Forward, Futures  ve Opsiyon sözleşmeleri en tipik türev enstürmanlardandır. Bu tür enstrümanlar; döviz, faiz, altın gibi her türlü ürün üzerine yazılabilir. Böyle bir durumda, örneğin döviz üzerine yazılan bir opsiyon kontratında, opsiyon kontratının getirisi üzerine yazıldığı dövizin piyasadaki hareketine bağlı olacaktır.

Forward işlemleri organize borsalarda yapılmayan, dolayısıyla, fiyat, vade, miktar gibi unsurların standart olmayıp tarafların karşılıklı anlaşmasıyla belirlenen vadeli işlemlerdir. Forward işlemlerde işlemin tarafları birbirinin karşı kurum riskini alırlar. Yani bir tarafın batması durumunda diğer taraf sözleşmeden doğan haklarını kaybetmiş olur.

Futures işlemleri belli bir varlığı, belli bir tarihte alma/satma yükümlülüğü getirir. Vadeli işlem piyasalarının temelini oluşturan futures işlemleri borsalarda işlem görmekte bunun sonucu olarak da, vade, sözleşme büyüklüğü, alınacak teminatlar, fiyat adımları, işlem kriterleri, ilgili borsalar tarafından belirlenmektedir. Karşı kurum riski içermez. Futures işlemlerde takas merkezi karşı kurum riskini ortadan kaldırır.
Opsiyonlar, yatırımcıya belli bir vadede belli bir varlığı önceden belirlenmiş fiyattan alma ya da satma hakkını verir. Forward ve future işlemlerinde farklı oalrak opsiyonu alan taraf prim ödediğinden yükümlülüğü yoktur sadece hakkı vardır.
Opsiyon piyasalarında alıcı açısından iki çeşit opsiyon vardır:
Ø    Alım opsiyonu (Call Option):  Alıcısına gelecekte belirli bir miktarda varlığı, belirli bir fiyattan alma hakkı veren opsiyon sözleşmesidir.

Ø    Satım opsiyonu (Put Option): Alıcısına gelecekte belirli bir miktarda varlığı, belirli bir fiyattan satma ya da satın alma hakkı veren opsiyon sözleşmesidir.
Swap ise iki tarafın belirli bir zaman diliminde ödemelerinin karşılıklı olarak değişiminde anlaştıkları bir finanssal işlemdir.

Türev İşlem Özellikleri ve Karşılaştırma
Temel Özellikler
Forward
Futures
Opsiyon
Riskten korunma aracı
Evet
Evet
Evet
Standart sözleşmeler
Hayır
Evet
Evet
Borsada veya tezgah üstü
piyasada (OTC) işlem görme
Genelde
OTC
Genelde
Borsa
Her
İkisi de
Teminat zorunluluğu
Yok
Var
Satıcı için var
Vadeye kadar nakit akışı
Yok
Var
Satıcı için var
Vadedeki nakit hareketi
Var
Kar/Zarar kadar
Hak Kullanılırsa Var
Kredi riski
Var
Yok
Yok (Organize Piyasada yapılmış ise)
Kaldıraç etkisi
Yok
Var
Var
Hak ve yükümlülük birbirinden ayrı
Hayır
Hayır
Evet



Bu yazı Burç Boztunç tarafından yazılmıştır.
Katkılarından dolayı teşekkür ederim.


Hiç yorum yok:

Yorum Gönder