26 Ekim 2011 Çarşamba

Vadeli İşlemler ve Opsiyon Borsası (VOB)



Vadeli işlem piyasaları anlaşmanın bugünden yapıldığı ve spot piyasaların aksine yükümlülüklerin gelecek bir vadede yerine getirilmesini öngören  piyasalardır. VOB’da “vadeli işlem sözleşmeleri” alınıp satılmaktadır.
04/02/2005 tarihinde VOB Türkiye’nin ilk vadeli işlem borsası olarak piyasa işlemlerine başlamıştır. Bununla birlikte, opsiyon sözleşmelerinin de işlem görmesi için çalışmalar sürdürülmektedir.
Vadeli işlem piyasaları koruma (hedge), yatırım (kaldıraç sağlar), ve arbitraj amaçlı (spot piyasa ile vadeli piyasa arasındaki fiyat dengesizliğinden yararlanma) kullanılabilir.
VOB’da işlemlerin garantisi borsa tarafından belirlenmiş bir takas kurumu (İMKB Takas ve Saklama Bankası A.Ş.) tarafından sağlanmaktadır. İşlemler borsa üyesi aracı kurum, banka ve vadeli işlem aracılık şirketleri vasıtasıyla yapılmaktadır. Yatırımcının genellikle fiziksel olarak malı teslim almak yerine sözleşme vadesine yaklaşıldığında ters işlem yaparak pozisyonu kapatması böylece kar veya zararının nakit olarak realize etmesi beklenir.
VOB kurulduğu 2005 yılından itibaren ciddi büyüme göstermiş, 13 milyon TL olan günlük ortalama işlem hacmi 14 kat artarak 1,866 milyar TL’ye ulaşmıştır. İşlem hacminin %85’i yerli yatırımcılar tarafından yapılmaktadır.  Yıllara göre işlem hacmi değişimi şöyledir:


cid:image002.jpg@01CC93CB.0CABC690




VOB’DA İŞLEM GÖREN SÖZLEŞMELER

Ø  Döviz (Dolar/TL, Euro/TL, Euro/Dolar, Fiziki Dolar/TL, Fiziki Euro/TL)
Ø  Hisse Senedi Endeksi (İMKB 30 ve 100 Endeksi, Fark Endeksi)
Ø  Faiz (Gösterge)
Ø  Emtia (Pamuk, Buğday, Altın, Dolar/Ons Altın, Canlı Hayvan)

TL bazında işlem hacminin %97sini Hisse Senedi Endeks sözleşmeleri oluşturmaktadır. Adet bazında ise toplam hacmin %88ini oluşturmaktadır.
Günümüzde 2023 yılında VOB  günlük 15-16 milyar dolarlık bir işlem hacmine ulaşmayı ve dünyanın en büyük 10 türev borsası arasına girmeyi hedeflemektedir.

7.10.2011 itibari ile tüm açık sözleşmeler şu şekildedir:
VADELİ İŞLEM ve OPSİYON BORSASI (VOB)


07.10.2011
Ürün
Vade
Fiyat
Adet
Hacim(TL)
Açık Pozisyon
VOB-İMKB 100
Ekim 2011
56.775
15
85167.5
28
VOB-İMKB 100
Aralık 2011
56.575
2
11315
35
VOB-İMKB 30
Ekim 2011
70.275
245124
1708145720
190043
VOB-İMKB 30
Aralık 2011
70.775
2114
14887962.5
2950
VOB-İMKB 30
Şubat 2012
70.425
65
458367.5
368
VOB İMKB 30-100
Ekim 2011
12.650
14
17710
13
VOB İMKB 30-100
Aralık 2011
12.650
5
6330
5
VOB-G-DIBS
Ekim 2011
87.100
0
0
0
VOB-Baz Yük Elektrik
Ocak 2012
135.00
0
0
0
VOB-Baz Yük Elektrik
Mart 2012
110.00
0
0
0
VOB-Baz Yük Elektrik
Aralık 2011
133.00
0
0
5
VOB-Baz Yük Elektrik
Şubat 2012
125.00
0
0
0
VOB-Egepamuk
Ekim 2011
3.935
0
0
0
VOB-Egepamuk
Aralık 2011
4.010
0
0
0
VOB-Egepamuk
Mart 2012
4.135
0
0
0
VOB-Egepamuk
Mayıs 2012
4.225
0
0
0
VOB-Egepamuk
Temmuz 2012
4.320
0
0
0
VOB-Anadolu Kırmızı Buğday
Aralık 2011
0.6260
0
0
0
VOB-Anadolu Kırmızı Buğday
Mart 2012
0.6210
0
0
0
VOB-Altın
Ekim 2011
97.835
392
3836869
1236
VOB-Altın
Aralık 2011
99.335
10
99253.5
172
VOB-Altın
Şubat 2012
99.995
8
79996
143
VOB-Dolar/Ons Altın
Ekim 2011
1,649.80
3737
11368497.04
2250
VOB-Dolar/Ons Altın
Aralık 2011
1,652.00
159
484777.75
13081
VOB-Dolar/Ons Altın
Şubat 2012
1,625.10
0
0
53
Fiziki Teslimatlı VOB-Canlı Hayvan
Kasım 2011
10.34
0
0
0
VOB_TLDolar
Ekim 2011
1.8430
95099
175648192
126655
VOB_TLDolar
Aralık 2011
1.8590
7921
14759988.5
26968
VOB_TLDolar
Şubat 2012
1.8765
202
379890.5
3359
VOB_TLEuro
Ekim 2011
2.4910
5963
14801936.5
18898
VOB_TLEuro
Aralık 2011
2.5130
5301
13268973.5
11968
VOB_TLEuro
Şubat 2012
2.5245
18
45439
221
VOB_EUR/USD
Aralık 2011
1.3507
6148
15253289.12
4306
VOB_EUR/USD
Mart 2012
1.3499
2113
5239906.95
2233
Fiziki Teslimatlı VOB_TLDolar
Kasım 2011
1.7410
0
0
0
Fiziki Teslimatlı VOB_TLDolar
Ocak 2012
1.6815
0
0
0
Fiziki Teslimatlı VOB_TLEuro
Kasım 2011
2.4980
0
0
0
Fiziki Teslimatlı VOB_TLEuro
Ocak 2012
2.2920
0
0
0
Toplam


374410
1978879582
404990


VOB Sözleşmeleri için Vergi Uygulaması  
Gelir Vergisi Kanunu’nun geçici 67 nci maddesinin 14. Fıkrasında, Türkiye’de kurulu Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsası’nda 31.12.2008 tarihine kadar yapılan işlemlerden elde edilen kazançlar için stopaj oranı %0 olarak belirlenmiştir (Kanun No. 5615 Kabul Tarihi: 28/3/2007-madde10). Ancak, tam mükellef gerçek ve tüzel kişi yatırımcılar tarafından Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsası’nda 01.01.2009 tarihinden itibaren gerçekleştirilen hisse senetleri ve hisse senetleri endekslerine dayalı sözleşme işlemleri üzerinden elde edilen kazançlar %0; bu tarihten itibaren gerçekleştirilen diğer sözleşmeler üzerinden sağlanan kazançlar ise %10 stopaja tabi tutulmaya başlanmıştır. Dar mükellef gerçek ve tüzel kişi yatırımcıların Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsası’nda gerçekleştireceği işlemlerden elde edilen kazançlar için %0 olan stopaj oranı halen devam etmektedir. (7/10/2011 tarihinde geçerli olan oranlar)

Türev Sözleşmeler Vergileme Özet Tablo
Piyasa Tipi
TAM MÜKELLEF
DAR MÜKELLEF
Gerçek Kişi
Kurum
Gerçek Kişi
Banka ve Benzeri Finansal Kurum
Diğerleri (Banka ve Benzeri Finansal Kurum Olmayan Kurumlar)
YF ve Ortaklık *
Diğer Kurum
Sabit bir İşyeri Olan
Sabit bir İşyeri Olmayan
Sabit bir İşyeri Olan
Sabit bir İşyeri Olmayan
VOB’daki hisse senedi ve hisse endekslerine dayalı sözleşmelerden sağlanan kazançlar
%0 Tevkifat
%0 Tevkifat
%0 Tevkifat
%0 Tevkifat
%0 Tevkifat
%0 Tevkifat
%0 Tevkifat
%0 Tevkifat
VOB’daki diğer sözleşmelerden sağlanan kazançlar
%10 Tevkifat
%10 Tevkifat
%10 Tevkifat
%0 Tevkifat
%0 Tevkifat
%0 Tevkifat
%0 Tevkifat
%0 Tevkifat
* Tabloda bahsi geçen Yatırım Fon ve Ortaklıklarından kasıt SPK’ya göre kurulmuş olan Menkul Kıymetler Yatırım Fon ve Ortaklıkları’dır.






Bu yazı Gürçağ Poyraz tarafından yazılmıştır.
Katkılarından dolayı teşekkür ederim.


Hiç yorum yok:

Yorum Gönder