1 Kasım 2013 Cuma

Mekong Nehri

Mekong nehrini ilk kez 1970'lerde Vietnam savaşı sırasında duymuştum. 1980'lerde Kamboçya'daki kızıl kımerlerin yaptıkları sırada da duymaya devam ettim. Acıların yaşandığı güneydoğu asyadaki (Hindiçin) bu nehri hep merak etmişimdir. Geçen ay buralara yaptığım uzun gezide nehri keşfetme olanağı buldum.
Mekong'un Yolu

Mekong "suların anası" demek. Gerçekten de geçtiği coğrafyaya hayat veren dünyanın 12. Asya'nın 7. büyük nehri olan Mekong yaklaşık 800.000 kilometre kareyi sulamaktadır.





Tibet platosundan doğan Mekong nehri Çin(Yunnan), Myanmar(Burma), Laos, Tayland, Kamboçya'dan geçerek Vietnam da Güney Çin denizine dökülür. 
 Mekong'un kaynaklarından biri
Doğduktan sonra güneye doğuya  Çin'e (Yunnan) doğru akan Mekong, (Çin, Myanmar, Laos) üçgeninin köşesinden başlayarak (Myanmar ile Laos) arasında 100km sınır oluşturur ve (Myanmar, Laos, Tayland) üçgeninin köşesine gelir. Bu bölge eroin üretiminde Altın Üçgen diye adlandırılır. Diğeri ise Afganistan'daki Altın Hilal'dir.
 Luang Prabang

 Laos Mekong

Buradan Laos'a giren Mekong önce doğuya  Luang Prabang'a doğru  aktıktan sonra güneye doğru 400km akarak Tayland sınırına varır. Laos ile Tayland arasında  850km sınır oluşturan Mekong, Laos'un başkenti Vientien'den geçtikten sonra Laos'un doğusundan Pakse'yi geçerek Kamboçya'ya girer.

Sakin  Mekong

Dümdüz Kamboçya ovasında başkent Phnom Penh'den geçerken fazla suyunu Tonle Sab  kanalı ile aynı isimli göle bırakarak Vietnama girer. Aslında delta Phnom Penh'den başlamaktadır. Buradan itibaren Mekong çeşitli kollarla denize ulaşır.

Yukarı ve Aşağı Mekong

Nehrin Tibet ve Çin'deki kısmına yukarı Mekong denirken diğer tarafa Aşağı Mekong denilmektedir. 2200km.lik Yukarı Mekong'da nehir 4500metre gibi yüksek bir düşüş elde eder. Dar ve hızlı akan bu bölümde taşımacılık yapılamamaktadır.

Yukarı Mekong havzasındaki Çin'de yapılmış 4 ve yapılmakta olan ve planlanan 5 baraj bulunmaktadır. Laos'ta aşağı Mekong havzasında Vientien'in kuzeyinde planlanan 10 barajın ilkinin Vietnam ve Kamboçyanın karşı çıkmalarına karşın (Xayaburi Barajı’nın) inşaatı sürdürmektedir. Denize kıyısı olmayan, dünyanın en yoksul ülkelerinden birisi olan Laos kalkınmasını elektrik ihracına bağlamıştır. Tayland'ın finansörlüğünde yapılmakta olan barajın elektriği de Tayland'a satılacaktır. Balıkçılıkla geçinen 50 milyon insanı olumsuz etkileyeceği söylenen baraj bölgede sorun yaratmaktadır.

Aşağı Mekong'da Kamboçya'da sularının %95 i Mekong'a kavuşmuştur. Pakse'den itibaren ovada 10km kadar genişleyen ve ağır akmaya başlayan Mekong'da adalar oluşmaya başlamıştır. Phnom Pehn'de suyunu taşıyamayacak kadar genişlediğinden Muson yağmurları zamanında Tonle Sab kanalı ile suyunu aynı isimli göle akıtır. Kurak mevsiminde ise azalan Mekong suyunu Tonle Sab'tan alır. Yani Tonle Sab mevsimine göre her iki yöne de akmaktadır.

Her yıl Muson yağmurları ile erozyon ve taşmalar ovaları beslerken nehirdeki balık varlığı da sürekli artmaktadır. Özellikle bölgenin en büyük tatlı su  gölü Tonle Sab'ta balıkcılık önemli besin ve gelir kaynağıdır. Kamboçya'da ortaçağlardaki Angkor medeniyetinden beri Mekong ve balıkcılık hayatiyetini korumaktadır. Devasa kedi balıkları zengin balık stokunun kanıtı gibidir.

 Devasa kedi balığı
Hem yukarı hem de aşağı Mekong bölgesindeki ormanlar son 30 yılda hızla azalmaktadır. Başta tik olmak üzere ticaret için kesilen ağaçlar yanında tarım yapmak için de orman tahribatı devam etmektedir. 

Taşımacılık

Mekong'da kesintisiz taşımacılık yapılamamaktadır. Güney Laos'taki (Kamboçya sınırı) Khone Phapheng Şelalesi (21 m) buna engel olmaktadır. Çin'den Bangkok'a ara  bağlantılarla taşımacılık yapılabilmektedir. Laos kendi içinde taşımacılık yaparken deltada taşımacılık yapılmaktadır. 

Diğer taraftan 2000'lerin ortalarından sonra Mekong'da yolcu turları başlamıştır. Tayland Chian Sean'inden başlayan Laos'un Luang Prabang, Vientien, Savannakhet arasında turların yanında Delta bölgesinde hızla gelişen çeşitli turlar bulunmaktadır. 

Diğer taraftan Mekong üzerinde ülkeleri birleştiren ve ticareti artıracak ve 9km'ye kadar uzunluğu olan yeni köprülerin yapımına 2000'lerden sonra başlanmıştır. Boğaziçi ve Fatih köprülerinden daha uzun olan bu köprülerin maliyetleri de yüksektir. Thai-Laos Dostluk Köprüsü(2 adet), My Thuan Köprüsü(Vietnam),  Rach Mieu Köprüsü(Vietnam),  Prek Tamak Köprüsü (Kamboçya)

 My Thuan Köprüsü Vietnam
Dünyanın biyolojik çeşitlilik bakımından Amazondan sonraki ilk nehri olan Mekong'un geçtiği ülkelerden en fakiri olan Laos'un denize kıyısı yoktur.  Laos kalkınmasını Mekong üzerine kuracağı barajlara bağlamıştır. Elektrik üretimini ona katlamayı düşündüğünü açıklamıştır. Kuzey ve batıdaki Çin ve Tayland'ın desteklediği barajlardan olumsuz etkilenecek güneydeki Kamboçya ve Vietnam halkı ile uluslararası çevre örgütleri Laos'un baraj yapımını engellemeye çalışmaktadırlar.

Anlaşılan önümüzdeki dönemde yüzyıllardır bölgeye hayat ve zenginlik sağlayan Mekong siyasal sıkıntılara neden olacaktır.

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder