20 Mayıs 2015 Çarşamba

Finanscı gözüyle ABD'deki Bilgi Teknoloji Şirketleri

ABD'nin batı sahilleri turum sırasında Bilgi Teknolojilerinde (BT) öne çıkan San Francisco (SF) ve Seattle şehirlerinde yer alan şirketleri gezme imkanına kavuştum.
İlk olarak, bu şehirlerdeki şirketlerin (San Francisco'nun, New York ve Washington DC'den sonra 3.sırada) neden buralara geldiği aklıma takıldı.

Edindiğim kanaate göre San Francisco'da Palo Alto'da çok geniş bir yer kaplayan dünyanın sayılı Üniversitelerinden Stanford'un yer alması yanında ılıman iklimi ve liberal ortamı nedeniyle dünyanın her yerinden göç alması. Seattle'de ise Washington eyaletinin şehri geliştirmek için tanıdığı vergisel avantajlar öncülük etmiş görünüyor. (state tax)

Ben burada BT'deki teknik özelliklerden daha çok pazarlama ve finansman açısında ve hayatımıza yansımaları bakımından konuyu incelemeye çalışacağım.

San Francisco (Silicon Vadisi)

San Francisco'nun güneyinde körfezin kenarındaki bölgeye Silicon Vadisi deniyor. Bu  bölge Stanford Üniversitesinin bulunduğu Palo Alto'nun hemen yanında yer alıyor. Yetişmiş insan gücü, Üniversitelerin ucuz kiralık yerleri, ABD Savunma Sanayi harcamaları, girişim sermayesi şirketlerinin bulunması Silicon Vadisi'ne BT şirketlerini çekmiştir.

Apple, Google, Facebook, Twitter, Yahoo, E-bay, HP, Intel,  Silicon Vadisinde yer alan  isimlerini bildiğimiz şirketlerin  en önemlileridir. Bu şirketlerin büyümesinde yeni kurulan (start up) şirketlerin satın almaları ve ihtiyaç duyacakları sermayeyi bulacakları fonların mevcudiyeti destek olmuştur. San Francisco'da gençlerin önemli bölümü start up işlerle ilgilenmektedir.

Apple

1977'de  Steve P.Jobs tarafından kurulan Apple 1980'de halka arz edildi. Uzun süre gelişemeyen şirket 2007'de cep telefonu ve taşınabilir müzik çalar yapmaya başladı. Digital müzik indirme yasakları kaldırılınca "itunes" müzik satışları patladı. Şu anda gelirlerinin çok büyük bir kısmı "iphone" satışından elde etmektedir.(130 milyar $ )

Dünyanın en değerli şirketi(740 milyar $) olan Apple'daki nakdin (76 milyar $) ABD Merkez Bankasından (FED) daha fazla olduğunu biliyoruz.

Apple kurucusu Steve Jobs "estetiğin çok önemli olduğunu" söylerken "bu kadar yüksek fiyata iphone satılamayacağını söyleyenlere" karşı yaptığı iphone satışlarıyla haklılığını kanıtlamış oldu. 2011 yılında vefatından sonra  "gay" olan Tim Cook aynı politikayı yürütmeye devam etmektedir.

70 bin kişinin çalıştığı Apple, Iphone satışları ve buna uygun müzik ve diğer uygulama satışlarından önemli gelir elde etmeye devam etmektedir. Bireye doğrudan satışlarla devasa bir şirkete dönüşen Apple'ın rekabet ve ürün çeşitliliği konusunda göstereceği performans geleceğini belirleyecek gibi görünüyor.

Google

Arama motoru Google 1998 de kuruldu. Gelirleri esasen reklam gelirlerinden oluşuyor.(2014 geliri 70 milyar $) 2004'de halka açılışta Google kurucuları (Larry Page, Sergey Brin)  20 yıl daha şirkette çalışacakları garantisini verdiler.

Halka açılmayla birlikte, üst yönetimdeki kişilerin maaşları düşürülerek (kurucuların yıllık 1 $) gelirleri verilen Google hisse senetlerinden alacakları temettüye dayandırıldı. Yeterli temettü alacağına inanmayan bir çok yönetici Google'dan ayrıldı. Ancak halen devam eden bu politikaya göre master veya doktoralı yeni mezunlar 120-150 bin dolar yıllık maaşlarla işe başlamakta ve bunun bir kısmı Google hissesi olarak verilmektedir.(Opsiyon-satın alma- hakkı verilmemektedir)

Bu politika ile gelir vergisinden daha düşük, temettü ve sermaye kazancı üzerinden (%15) vergi ödenmesi sağlanmıştır. Diğer taraftan çalışanların Google aidiyeti de arttırılmıştır.

Dünya çapında 50 bin çalışanı olan Google bilgilerini enerjinin ucuz olduğu ABD (10) ve Avrupa'da (3) ayrı yerdeki server'larda tutmaktadır. Ayrıca yüksek elektrik tüketimini karşılamak için de 2010'da yenilenebilir enerji alanında yatırımlara başladı.

2006'da İnternet Sağlayıcı (Internet Service Provider) işine giren (rakiple 15 mbps 100$ satarken Google 1000 mbps 75 $ satmaktadır) Google 2014 yılında 7 adet küçük robot şirketi satın alarak gelecekteki ilgi alaları konusunda işaret vermiştir.

Ziyaret ettiğim Google özgür bir şirket. Esnek çalışma saatleri, 20 lokantada yemekler, kahve çay ücretsiz. Her perşembe kurucu ortaklarında katıldığı önceden e maille soru sorulabilen demokratik toplantılar, binalar arasında ulaşım aracı bisiklet (al-bırak), Araba yıkama ve ücretsiz vale hizmeti, spor salonu, uyuma ve dinlenme odası olanakları çalışanlarına sunulmaktadır. Çalışanların başka takımların işleriyle ilgilenme özgürlüğü var. Nitekim ortaya çıkan yeni ürünlerin yarısının başka takımlardan ilgilenenler tarafından ortaya çıkarıldığı ifade ediliyor.

Arama motoru konusunda Yahoo rekabeti atlatıldıktan sonra mobil telefon konusunda çalışmalar yoğunlaştırılarak Apple'in rakibi olmaya çalışılmaktadır. Yazılımdan(software) para kazanan Google donanımdan (Hardware)iki kat daha fazla para kazanan Apple(130 milyar $) ile rekabet etmek istemektedir.

Google son senelerdeki gelir artışındaki yavaşlama nedeniyle bireye dönük yeni alanlarda yatırım ve araştırma yapmaktadır. Görebildiğim kadarıyla internet (wifi) alanındaki çabaları yanında mobil telefon yapımını öncelikli hale getirmiştir. Nitekim bugünlerde General Mobile ile iş birliğine giren Google "Android One" ismiyle yeni telefonunu Türkiye'de satışa sundu (700TL).

Diğer taraftan 2014 yılında 7 robot şirketi satın alarak bu alana girmiştir. Tamamen elektrikle çalışan San Francisco'da kullanımı gittikçe yaygınlaşan Tesla marka arabalarla rekabet edecek Google şoförsüz arabaları 2015 yazında  piyasa süreceği söylenmektedir.

Facebook

Boston'da Harvard öğrencisi M.Zuckerberg  2006'da kurduğu sosyal paylaşım ağı Facebook(FB) Kısa sürede hızla kullanıcı sayısını artırarak  1 milyarı buldu.

2012 Mayıs'ta halka arzdan bir ay önce 1 milyar $ Instagram'ı (fotoğrafla sosyal paylaşım sitesi) satın aldı. Bu satın alma halka arzda hisse değerini yükseltti. Ancak Instagram'ın belirli bir geliri yoktu. Halka açılan Facebook hisseleri hızla değer kaybetti ve sayısız dava ile karşılaşıldı. Bu davaları kazanan ve açıklamalarda bulunan Facebook durumu toparladı.

Şirket kullanıcıları artarken gelir beklentilerini yükseltebilmek amacıyla Şubat 2014'te Whatsapp 19 milyar $ satın alındı.500milyon kullanıcısı olan whatsapp'e daha sonra sesli aramada eklendi. Facebook'un kendi massenger (ücretsiz mesajlaşma) imkanı varken bu alış ile yeni kullanıcılar kazanabilecekti..

FB kullanıcı sayısını çok yükseltmiş olmasına karşın bilgilerin gizliliği konusunda yeterli güvenceyi verememektedir. Whatsapp telefon numaralarının FB eline geçebilecek olması endişeleri artırmaktadır. Bireysel bir ürün olan FB geleceğinin  yeni çıkaracağı ürünlere bağlı olduğu görülmektedir.

Twitter

Silicon Vadisinde 2006'da 4 kişi tarafından kurulan mikroblog ve sosyal ağ. Kısa mesajlarla haberleşme amacıyla kurulan Twitter zamanla sosyal bir ağ halini aldı.

2013 sonlarında 1 milyar $ üzerinden halka açılan Twitter'ın değeri hızla artıktan sonra yıl sonunda çok yüksek (511ml $) zarar açıkladı.

200 milyon kullanıcıya ulaşan Twitter kurulduğundan beri kar edemiyor. Reklam satış gelirleri olan şirket bunu artırmak için kullanıcı sayısını yükseltme politikası izlemektedir.

Yahoo

1994'de Santa Clara'da iki Stanford öğrencisi tarafından kuruldu. Önceleri arama motoru iken rekabet sonucu e-posta şirketine dönüştü.

Arama motorları piyasa payı sıralaması;                Reklam Gelirleri dağılımı
Google                   % 67                                                        % 79,8
Microsoft(Bing)     %16                                                        %   8,7
Yahoo                     %13                                                        %   3

Google'dan Yahoo'nun başına gecen Mayer'in neler yapabileceği bekleniyor.

Nisan 1996'da halka açılan şirket zaman içinde müzik ve sinema hafızasıyla önemini sürdürmektedir. Toplam gelirlerinin üçte biri arama motorundan gelen Yahoo'nun bu alandaki gelişimi piyasa değeri açısından önem arz etmektedir.

Dropbox

Bulut Bilişim ((Cloud computing) merkezi bir yerde saklanan bilgilere değişik aygıtlarla ulaşılabilen hizmete verilen ad. Dropbox 2007 de San Francisco'da iki arkadaş tarafından kuruldu. 2008'de ilk yedeklemesine başlayan firma 2013'de şirketlerin ihtiyaç duyacağı yedekleme alanlarını verebilmek üzere Dropbox business kurdu. 300 milyondan fazla kullanıcısı bulunmaktadır. 

Başlıca  şirketlerin  bedelsiz yedekleme alanları;

Dropbox                                   2 GB
Onedrive(Microsoft)              15 GB
Google Drive                          15 GB
Icloud (Apple)                          5 GB
Amazon Cloud drive                5 GB

Bunların içinde en deneyimlisi Dropbox olmasına karşın Google Drive ve Microsoft Onedrive (eskisi skydrive)  daha fazla saklama alanı sunarak rekabete katılmıştır.


Seattle

ABD'nin kuzeyinde Washington eyaletinin en büyük şehri Pasifik Okyanusunun Puget Sound körfez girintisinde kurulmuştur. 20.yy başlarında altına hucum esnasında büyümeye başlayan şehir II.Dünya savaşından sonra Boeing uçak şirketinin gelişimiyle büyümesini sürdürmüştür.

Boeing Seattle için çok önemli bir şirkettir. "Super Bowl" denilen Amerikan futbolunun en önemli takımı ve 2015 finalisti Seattle Seahawks Boeing'in sponsorluğundadır. Hatta havaalanının yanındaki binalarda Boeing 12 yazarak on ikinci adam taraftar grubu kastedilmektedir.

Sağlanan vergisel avantajlarla 90'larda Microsoft, Amazon, TMobile, expedia şirketleri başta olmak üzere BT şirketleriyle şehre 50 binin üzerinde kişiyi çekmiştir. Starbucks burada doğmuş ve kahve işi yoğun ve yaygın olarak yapılmaktadır.

Microsoft

1975'de dünyanın en zengin kişisi Bill Gates tarafından kurulan yazılım ve bilişim şirketidir. Yazılım şirketi satın alarak büyümesini sürdürdü.

1985'de "windows" başlayan Microsoft her yıl bunu geliştirerek dünyanın en önemli yazılım şirketi oldu. 1986'da halka açıldı. Ancak rekabet dolayısıyla şirket son 10 yılda ciddi bir değer artışı elde edemedi.

İnternet üzerinden görüntülü konuşma imkanı sunan Skype son zamanlarda Apple'ın facetime, viber gibi şirketlerin rekabeti ile karşılaşmıştır.

Bill Gates kurduğu vakıf ile Seattle'da teknoloji eğitimi (BT) ve sağlık konularında yatırım yapmaktadır.  Medina'da muhteşem bir evde oturmaktadır.


Amazon

1995'de Jeff Bezos karısıyla birlikte patronlarına kızarak Amazon'u kurdu. İnternetten kitap satışıyla b elektronik ticarete  başlamıştır. Bugün Amazon'da, DVD, muzik CDsibilgisayar yazılımıbilgisayar oyunuelektronik eşya, aksesuarmobilya gibi farkı türden mallar satılmaktadır.Son yıllarda elektronik kitap okunması için "kindle" denilen tableti yapmıştır.

Amazon  e-ticaret yanında internet sağlayıcı, cep telefonu ve bir çok şirkete sahiptir. E-ticaretin artması amacıyla kredi kartı kullanımının yaygın ve kolay olmasını savunmaktadır. Dünyada bir çok ülke güvenlik nedeniyle kredi kartlarında"chip" ve şifre kullanırken ABD'de bu uygulama yoktur.Sadece imza atarak alış veriş yapılmaktadır. Hatta Macy's gibi devasa zincirlerde 20$ altına imza dahi alınmamaktadır.

Amazon son zamanlarda  kargo maliyetlerini azaltmak için robot kurye helikopterlerle dağıtım yapaya başlamıştır. Google'ın 2014'ten itibaren küçük robot şirketlerini satın almasının nedeni bu mu?


Sonuç

Serbest rekabetin, iyi üniversitelerin, sermaye fonlarının ve vergisel avantajların doğru çalışması sonucunda BT konusunda son 30-40 yılda çok hızlı bir ilerleme ortaya çıkmıştır.

Şu anda daha çok bireyin eğlencesi ve vakit geçirmesine yarayan cihaz ve programlar ortaya çıkmış olsa bile önümüzdeki dönemde bunların toplumsal faydaya daha fazla sunulacağını düşünüyorum.

İlerleme sürerken asıl rekabetin bireye sunulan hizmetler ve mallarda ortaya çıktığı görülmektedir. En küçük olasılıklar bile yüksek sermaye bağlanarak denenmektedir.

Seattle'da yaşayan genç matematik doktoru tanıdığım; "Uygulamalar bireye yönelik olsada sağladığıiletişim (connectivity),  toplumsal anlamda büyük etkileri olan şeyler,  uygulamalar, bireylerin        datasını toplamak istiyor  çünkü o dataya topladıktan sonra para kazanma aracı olarak marketing'cilere sunuyor marketing'ciler de ona gore reklam veriyorlar   araba hobisi olana, araba reklamı      sunuyor google ads, bing ads mesela,  ama onun için araba hobisi olduğunu anlaması lazım.         Uygulamada olduğu gibi internetin çok büyük kısmi bu şekilde donuyor o facebook'taki anketler  "hangi ülke sana uygun" "sağ beyinli misin sol beyinli mi" falan böyle anketler var ya facebooktabu anketler hep yapanların datasını toplamak için, satıp para kazanmak için var. Psikoloji uzman  arı hazırlıyor, yapanların sonuçlarını yorumlayıp, marketing'cilere satıyor bu kişi senin ürününü almaya yatkın bir kisi bu kisi ise hiç almaz, buna marketing eforu harcayıp da paranı çarçur etme demek için uygulamaların çok buyuk kısmının arkasında bu motivasyon yatıyor." olayı böyle açıklıyor.

Tüm bu olumlu gelişmelere karşın özel hayatın gizliliği ve birey özgürlüğü farkında olmadan kontrol altına girmektedir.

Mayıs 2015 itibariyle Piyasa Deperleri (market Cap)

                                     Mar.cap(Mlr.$)
Apple                                  750
Microsoft                            389
Google                                363
Amazon                              198
Facebook                           227
Yahoo                                  41
Twitter                                 24


















Hiç yorum yok:

Yorum Gönder